“ถ้าไม่มีใครดู แม่จะดูเอง” พระราชปณิธานที่ช่วยให้โขนกลับมาอยู่ในหัวใจคนไทย

ในยุคนั้นกรมสมเด็จพระเทพ ฯ ทรงกราบทูลพระพันปีหลวงว่า สมัยนี้ไม่มีคนชมโขนแล้ว พระองค์จึงมีกระแสรับสั่งตอบว่า “เมื่อไม่มีใครดู แม่จะดูเอง”

จากพระวิสัยทัศน์ ในสมเด็จ พระพันปีหลวง สู่ความสำเร็จของโขนพระราชทาน มรดกโลกโดยยูเนสโก

ในวันที่ความนิยมชมโขนซบเซา พระราชดำรัสของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ว่า “ถ้าไม่มีใครดู แม่จะดูเอง” กลายเป็นถ้อยคำสำคัญที่ผู้คนจดจำ สะท้อนพระราชปณิธานในการรักษาศิลปะการแสดงของชาติ ให้ยังมีเวที มีผู้ชม และมีคนรุ่นใหม่รับช่วงสืบทอดต่อไป

โขนเป็นศิลปะที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา รวมทั้งวรรณกรรม นาฏศิลป์ ดนตรี การขับร้อง การพากย์เจรจา และงานหัตถศิลป์ไว้ในการแสดงเดียว เบื้องหลังการเคลื่อนไหวแต่ละท่าและเครื่องแต่งกายแต่ละชุด คือความรู้ที่ต้องใช้เวลาฝึกฝนและถ่ายทอดจากครูสู่ศิษย์ เมื่อการแสดงลดน้อยลง โอกาสสืบทอดทักษะเหล่านี้จึงลดลงตามไปด้วย

พระราชดำริในการฟื้นฟูโขนจึงครอบคลุมทั้งงานบนเวทีและเบื้องหลัง ตั้งแต่การจัดสร้างเครื่องแต่งกาย หัวโขน และเครื่องประดับ ไปจนถึงการรวบรวมครูผู้เชี่ยวชาญมาถ่ายทอดความรู้ให้เยาวชน งานช่างประณีตศิลป์ที่เกี่ยวเนื่องได้รับการฟื้นฟูควบคู่กัน ทำให้การสืบสานโขนเป็นทั้งการรักษาความรู้ สร้างคน และสร้างโอกาสประกอบอาชีพ

ตัวอย่างหนึ่งคือการฟื้นฟูผ้ายกทองนครศรีธรรมราชสำหรับใช้เป็นเครื่องแต่งกายโขน โดยสมาชิกศูนย์ศิลปาชีพได้พัฒนาฝีมือการทอผ้าที่ต้องอาศัยความละเอียดสูง ความงดงามที่ผู้ชมเห็นบนเวทีจึงเชื่อมโยงกับชีวิตของช่างฝีมือและชุมชนผู้ร่วมรักษามรดกของไทย

ปี 2550 มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ จัดแสดงโขนอย่างเป็นทางการครั้งแรกในตอน “พรหมมาศ” และได้รับการตอบรับจากผู้ชมหลายวัย ความสำเร็จครั้งนั้นนำไปสู่การจัดแสดงต่อเนื่อง พร้อมเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้ฝึกฝนและแสดงความสามารถภายใต้การดูแลของครูผู้เชี่ยวชาญ

ต่อมาในปี 2561 ยูเนสโกขึ้นทะเบียน “โขนในประเทศไทย” หรือ “Khon, masked dance drama in Thailand” ในบัญชีตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เป็นการยอมรับคุณค่าของศิลปะที่ได้รับการรักษาและสืบทอดด้วยความร่วมมือของครู ศิลปิน ช่างฝีมือ สถาบันการศึกษา และชุมชนที่เกี่ยวข้องมาอย่างยาวนาน

สำหรับปี 2569 โขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ กลับมาถ่ายทอดเรื่องรามเกียรติ์ ตอน “สีดา” ระหว่างวันที่ 5 พฤศจิกายน–10 ธันวาคม ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย การไปชมครั้งนี้จึงเป็นอีกหนึ่งแรงสนับสนุนให้ศิลปินรุ่นใหม่ได้ทำหน้าที่ และให้งานช่างไทยยังมีพื้นที่แสดงคุณค่าต่อสายตาผู้คน

จากวันที่มีพระราชดำรัสว่า “แม่จะดูเอง” วันนี้เราทุกคนสามารถร่วมเป็นผู้ชม และช่วยส่งต่อโขนให้เดินทางไปถึงคนรุ่นต่อไปได้ด้วยกัน

ตรวจสอบรอบและซื้อบัตรที่ ไทยทิคเก็ตเมเจอร์ โทร. 02-262-3456 บัตรรอบทั่วไป 600–2,000 บาท รอบนักเรียน 200 บาท

#โขนสีดา #โขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ #สืบสานพระราชปณิธาน